Türkiye'yi tek fotoğrafla tanımlamaya çalışmak uluslararası yayın organlarında hep "din" motifi kullanılarak yapılıyor. Uluslararası alanda Türkiye'nin "görsel kodları" nelerdir? Uluslararası yayın organlarına çalışan Türk foto muhabirlerinin de bu konuda sık eleştirildiklerini biliyoruz. Senin kriterlerin neler bu konuda?

Benim sadece fotoğraf projelerim yok aslında. Şimdi bir kamera edindim ve bazı şeyler gerçekten fotoğrafla anlatılamıyor. Devam eden, akan görüntüye de ihtiyacım oluyor. Sadece evde izlemek icin hem de. Yani proje önce bana hitap etmeli. Ben bir şekilde sakinleşmeliyim o projeyi bitirdikten sonra. Öncelikle yıllık izin planımı yapıyorum. Arastırmaya ve bilgi edinmeye başlıyorum bazen aylar sürüyor. Bağlı bulunduğum kurum ile projemi asla değerlendirmiyorum. Kurum pek umurumda degil. Sonra zamanı bekliyorum bu arada kontakları kuruyorum. Bazen cekim yapacağım alanı daha önceden geziyorum. Zihnimin herhangi bir sekilde kontrolum dışına çıkmasını engellemek için, o konuyla ilgili hic bir fotografa bakmıyorum. Şu an ilgilendiğim bir proje var örneğin, ve bitti diye düşünürken eksiklerimi farkettim bir yıl daha erteledim. Yani 4 yıl sürmüş olacak. Bunun 2,5 yılı okumayla geçti. İşin komiği eksiklik acelecilikten kaynaklı oldu. Bunun gibi bir çok proje var, okuma ve araştırmasını bitirdiğim ama yine de araştırmasını takip ettiğim projeler var. Bunların hepsini gerçekleştirmeye çalışıyorum. En büyük engel ise bürokrasi. Aylarca üzerinde çalıştığım bir narkotik calismam mesela çöpe gitti. Sokaklar, bağımlılar, her sey bitti derken. Valinin izin verdigi bir projeye emniyet müdürü "uygun değildir" dedi. Bu haliyle ortaya çıkartsam "Dünyaya gençliğimizi boyle tanıttılar" diyecekler. Oysa proje cok farklıydı. Adı uyuşturucunun yüzde sekseninin Avrupa'ya ihrac edildigi ülkeye çıkmış ülkemizde, polisin mücadelesini ve gerçekten o yılki müthiş başarılarını anlatacaktı. Eksik kaldı röportajın emniyet bölümü.

Olması şimdilik çok zor. Çünkü bir ajansın bir de satışı yapacak pazarlamacıya ihtiyacı var. Biz de herkes fotoğrafçı. Kimse gelip de internetten fotoğraf aramaz satın almak için. Zaten yayıncının buna zamanı yok. Ajansların kuruluşlarına ve gelişmelerine bakınca (sizin sitenizde de gettyimages cok iyi işlenmiş ) epey bir çaba gerek. Bu yapılanma olmadığı zaman şirket herkesin "Ağa" olduğu bir çiftliğe benzer ve inekleri sağacak kimse bulamazsınız.

Bu herhalde bizim çıraklığa ilkokul yaz tatilinde başlama alışkanlığımızdan geliyor. Şaka bir yana, bu çok normal, ve bence çok da iyi bir şey. Ama bu fotograf çeken insanların doğasında var bence, gecikmeyi pek sevmiyoruz ne hayata ne de habere, belki ülkemizde daha sanslı bir şekilde hemen bir gazeteye girebiliyor bunu isteyen kişi, Ancak ileriki yıllarda bu böyle olmayacak. Sistem, gençliğin ideallerini gerçekleştirmeyi engelliyor. Sıfırların atılmasıyla makine fiyatları düşmedi ama insanların gelir düzeyi her zaman düşüyor, ben sahsen baba olsam sırf bu yüzden istemem çocuğumun foto muhabirligine goz koymasını.

Fotomontaj ve imzaların atılmaması zaten etikle hic ilgisi olmayan emeğe tecavüz diyebilecegimiz şeyler bence. Etik olmayan başka bir şey daha var: kurgu yapılması, fotoğrafı çekerken objeye müdahale edilmesi, bence bu etiğe daha fazla aykırı.

Basbakan tökezlerse mümkünse korumalarının da yüz ifadesinin olduğu bir kare çekmiş olmayı tercih ederim,  işleri korumak olan onlar. Bu örneklemenin dışında, ben bunu kendime çok sordum. Ama yetkililerin olduğu bir yerde benim yapabileceğim hiçbir şey yok fotoğraf çekmenin dışında. Ama benim yapabileceğim bir sey varsa, elbette fotoğraf çekmem. Her gerçek foto muhabiri de bunu yapar. Bu bize çok yöneltilen bir soru fakat bir gün sadece arkadaşlarımızın hem de şehrin gobeğinde yaralı taşırken fotoğraflarından oluşan bir sergi bile açılabilir. Bu Kevin Carter'in "Akbaba ve Afrikalı çocuk" fotoğrafından sonra çok fazla sorulan soru oldu.  Ama bence Kevin Carter, olayı dramatize etmek icin bunu boyle anlattı. Ben o çocuğun orada yalnız olmadığına inanıyorum. Fotoğrafa dikkatli bakınca arkada yerleşim birimi var, bence orası da BM alanı ve çocuğun kolunda BM koruma programına dahil olduğunu belirten bir bant var. Ve ben Carter'in o kadar salak olacağına inanmıyorum.

Ajanslara yapılan iş başvurularında nelere dikkat ediliyor?  Seninle çalışmak isteyen kişide aradığın özellikler neler?

Gazetelerde çalışan arkadaşlarımız böyle bir başvuru yapmıyorlar. Çünkü ajanslar genelde teklifi sunarlar. Siz bu burada farkında olmadığınız bir referansa sahipsinizdir. En azından sizinle çalışacak foto muhabiri sizi uzun zamandır izliyordur zaten. Gazetelerdeki arkadaşlarımız bunu iyi biliyorlar. Ancak başvuranların durumu çok farklı bunlar genelde hiç gazetecilik deneyimi olmayan, sadece fotoğraf çekebilen kişiler oluyor. Açıkçası benim gazetecilik eğitimi verecek ne zamanım var ne de bu görevi üstlenirim. Ajanslar önce gazetecilik bilgisine bakarlar yoksa çevrede çok var fotoğraf çeken insan. Uluslararası ajanslarda herhangi bir torpil söz konusu olmuyor. Geçmişte yaptığın işlerdir referansın. Benim içinde aynı, bence bir foto muhabiri adayı önce en az 3-4 yıl gazetelerde çalışmalı. Gazetenin performansını, disiplinini, haberin ne olduğunu, haberciliğin sınırlarını iyi bilmeli. Yoksa ne bir başarı şansı vardır, ne de iş bulma şansı. Foto muhabiri aynı zamanda iyi bir muhabir olmalıdır.