Peki ciddi manada fotojurnalizm yapmaya çalışan insanlar ne yapmalı? Yani magazine mi teslim olmalı, internette kendi dünyasını mı kurmalı, ya da klasik anlamda sorumluluk duygusuyla işler mi üretmeli?

Tabiî ki fotoğrafçılar hayatlarını kazanmak zorundalar. Tabi ki fotojurnalistik işler yapıyorlar, yapacaklar da. Diğer taraftan başka işler de yapmak zorunda da kalabilirler. Reklam işleri yapabiliyorlar büyük şirketler için. Ya da moda fotoğrafı çekenler oluyor. Robert Capa bile bir kere moda fotoğrafı çekti. Pek bilinmez bu. Güzel kadınları sevdiği için bu işe kalkıştı. Kişisel işler  yaptığın zaman bazen para getirmeyebilir. Bu noktada önemli olan istediğin işleri nasıl yapabildiğin. Gerçekten yapman gerekenleri nasıl yapabilirsin. Bu noktada fotoğrafçının kendi yapacağı işleri desteklemesi için değişik işleri yapması gerekebilir. Ama mutlaka geleceğe iyi işler bırakmaları lazım.

Sürekli savaş bölgelerine yoğunlaşan ve sadece o bölgelere konsantre olan insanların işlerini; dramatik durumları, acıyı ve savaşı estetize etme ve sıradanlaştırma olarak mı görüyorsunuz?

Yani savaşın estetize edilmesiyle ilgili bir takım sorunlar olabilir. Bana da öldürülen insanların fotoğraflarının çekilmesi garip geliyor. Trajik insan hikayelerinin kamuya aktarılması esnasında bu tip sorunlar yaşanabilir. Çünkü son dönemde gördüğüm şey bunu bir sanat dalı olarak görülmeye başlanması. Böyle bir eğilim var. Müzeler bunu alıyorlar ve çok büyük paralara satıyorlar. Ölen bir adamın yanındaki karısının fotoğrafını düşünürsek, bu tür fotoğraflar müzeler tarafından milyon dolarlara satılıyor. Birileri bu fotoğraftan milyon dolarlar kazanıyor. Ama ordaki dul kalan kadının durumu ne olacak bu durumda. Onun hayatından bir şeyler çalıyorsun ve sen onun üzerinden bir kazanç sağlıyorsun. Beni bu kısmı düşündürüyor. Yoksa ressamlar da savaş üzerine resimler yapıyor. Buna karşı değilim ama gelinen noktada bu işi sanat eğilimi içinde değerlendirmek düşündürücü ve rahatsız edici.

Sadece Fas değil İtalya, Polonya gibi ülke monografileri üzerinde çalışıyorsunuz. Bu bu bir anlamda bir kimlik sorgulaması gibi. Yani insanları belirli kotlara göre fotoğraflamak. Mesela Polonya halkının toplumsal bir röntgenini çekmek gibi çalışmalarınız.

Bruno Barbey Fotoğraf:Selahattin Sevi

Projelere göre değişiyor yaklaşımım. Fas’la ilgili olarak daha kültürel bir yaklaşımım vardı. Polonya'yla ilgili 10 tane ayrı konudan bahsedebiliriz. Sembolik olarak politik bir çalışma olarak da algılanabilir. Polonya nüfusunun yüzde altmışının tarımla geçindigi gerçeğinden yola çıkarsak tabi ki bu çalıştığın konuyu ister istemez etkiliyor. Çok ilkel koşullarda atlarla, katırlarla tarım yapıyorlar. Komünist parti ikinci konumdaydı. Ölen papa Jean Paul’u ilk seçildiğinde orada çekme imkanım olmuştu, daha kardinal iken. Tekrarlarsak; 4 tane konu üzerinde yoğunlaştım. Biri kominist parti, ikincisi; Katolik meselesi ki bildiginiz gibi Polonya toplumsal yapı olarak yoğun olarak katolik olan bir ülke. Üçüncüsü; tarımla beslenen nüfusa yoğunlaştığım bir bölüm vardı. Son olarak da; Dayanışma Sendikası ve işçi hareketi... Çalışma Almanca, İngilizce ve Fransızca dillerinde yayınlandı. Polonyalılar bile dokuz yıl sonra ülkenin Sovyetler’in güdümünden çıkıp özgürleşebileceğini hayallerinden bile geçiremezlerdi. Berlin duvarının yıkılması ihtimal bile değildi. Yani o dönemde hapse atılan insanlar daha sonra çıktıklarında biri başbakan oldu biri dışişleri bakanıydı. Yani benim fotoğraflarım tarihin önemli bir sayfası gibi oldu.

Peki İtalyanları çalışırken düşünceniz neydi?

O zaman çok gençtim. Bir fotoğraf okulunda okuyordum. Benim dönemimde okuyan bir çok öğrenci moda fotoğrafı ve endüstri fotoğrafına yöneldi. Toplumsal olaylarla ilgili olan çok fazla insan yoktu. İtalya’ya o dönemde uzak değildim. İtalyan kültürüne ve onun zenginliğine çok yakın hissediyordum kendimi. Beni en çok insanlar ilgilendiriyordu. Toplumun her katmanından insan hikayeleriyle çok ilgiliydim. İşçi, esnaf, köylüler… İtalya, Türkiye’ye çok benziyor. İnsanlar çok misafirperverler ve İtalya’da Türkiye gibi çok basit yani komplike olmayan bir yer. İnsanlar güzel yaşamak istiyorlar. Benim için çok büyük bir keyifti. O dönemle ilgili bir proje. Bana destek olan bir editör vardı. Aynı şekilde buna benzer konuları çalışan fotoğrafçılara da yardımcı oldu. Daha önce Amerikalıları yapan Robert Frank, Almanlar üzerine çalışma yapan Rene Burri vardı. Robert Delphire editörlüğümü yaptı. Bir çok önemli fotoğrafçının editörlüğünü yapmıştı. Benim kitabımı yaptığı süreçte Delphire yaptığı bir film nedeniyle iflas etti. O yüzden kitap o dönemde basılamadı. Ondan sonra Magnum'a girdim ve dünyanın bir çok yerinde olacak bir fotojurnalizm başladı benim için. Dünyanın bir çok önemli dergisinde yer buldu çalışmalarım. "İtalyanlar" kitabı daha sonra bir şekilde basıldı.

Peki ileride sanatsal çalışmalar mı, belgesel ve foto jurnalizm çalışmaları mı ağırlık kazanacak?

Bruno Barbey Fotoğraf:Selahattin Sevi

Magnum'u bugün değerli yapan, arşividir. Çok önemli olağanüstü bir arşivi var. 30’lu yıllardan bile fotoğraflar var. Bu arşivin içerisinde yer alan fotoğrafların sanat olup olmadığını söyleyemem ama söyleyebileceğim bu arşivin zenginliğidir. Bu 20. yy tarihini ortaya koyan bir zenginlik... Robert Capa'nın, İspanya iç savaşında çektiği fotoğraflar var ikinci dünya savaşında çektiği fotoğraflar var. Çin’de, Meksika'da, Hindistan'da ve dünyanın bir çok yerinde yatığı çalışmalarla H.C.Bresson fotoğraf dünyasına adını kazıdı. Bunlar bir takım müzeler tarafından sunuluyor ve bu isimler de sanatçı olarak görülüyor. Ama ben sanmıyorum ki bu insanların sanatçı olmakla ilgili bir kaygıları olsun. Bu isimleri andım ama sadece bunlardan ibaret değil. Sözgelimi 68 olaylarının yoğun bir şekilde yaşandığı dönemde ben Paris’te çalışırken Josef Koudelka Sovyet işgalini fotoğraflamıştı. Ama zamanla beraber fotoğrafçılar da değişiyorlar, yeni yaklaşımlara giriyorlar. Şimdi arkeolojik bir takım yerlerin panaromik fotoğraflarını çekiyor Koudelka. Bu beklenmesi gereken bir değişim süreci. Değişim şu halde, fotoğraf 20 yıl öncesinden farklı olarak bir sanat dalı olarak algılanıyor. Daha önce böyle bir şey yoktu. Resim gibi sinema gibi bir sanat dalı olarak görülüyor. Fotoğrafçılar fotoğraflarını öyle yüksek fiyatlara satıyorlar ki ünlü ressamların resimlerini satacağı fiyattan daha yükseğe satıyorlar.