Kamu yararı olmadığı halde, kamuya malolmuş bir kişi olan sanatçı Metin Akpınar bu haber fotoğrafıyla kişilik haklarına aykırı yayın yapılarak kamuoyunun gözünde küçük düşürülür. Sözkonusu fotoğraf bahsedilen etik teorilerden hiçbirini gözetmez. Bu fotoğrafın yayınlanmasından herhangi bir toplumsal yarar sağlanmaz. Diğer bir deyişle, bu haberle birlikte toplumsal bir fayda elde edilmemiştir, faydacılık kuramı uygulanmamıştır. Yasaların da belirttiği gibi gazetecinin görev ahlâkı ve anlayışına da uymadığı görülür. Neden? Çünkü Kant, “kendine yapılmasını istemediğin şeyi başkasına da yapma” der. Fotoğrafı çeken gazeteci bu durumda gazete sayfalarında yer almak istemezdi şüphesiz. Bu fotoğraf tamamen kamu ilgisine yönelik sansasyonel bir paparazzi haberidir.

Bu aşamada Kant’ın “ben olsaydım ne yapardım?” sorusuna gerekçeli olarak yanıt bulmak gerekir. Paparazzi böylesi bir görüntüyü mesleği gereği atlamamalıdır. Yukarıda da belirtildiği gibi yaşanan meslek içi rekabet nedeniyle bu fotoğrafı çekememesi işini kaybetmesine neden olabilirdi. Sanatçının kamusal alanda davranış ve tutumlarında özen göstermesi beklenir. Bu tür sansasyonel fotoğraflar kamu ilgisine seslendiği için yayın organının tirajını arttırır. Bu nedenle hukuki düzenlemelere ve etik ilkelere aykırı olmasına rağmen paparazzi bu tür fırsatları kaçırmayacaktır. Gazeteci/paparazzinin bu çekimi etik anlamda doğru olmasa da burada sanatçının balkonunda dahi olsa kamusal alana çıkması da doğru değildir. Yasal olarak yayımlanmaması gereken bir kare olmasına rağmen “kamu ilgisi”ni üzerine topladığı için çekilmiştir. Star muhabirinin bu fotoğrafı çekmemesi için diğer rakip gazeteci arkadaşlarının da bu görüntüyü almaması gerekirdi.

Türkiye gibi geleneksel aile yapısına sahip bir toplumda tanınmış sanatçıların özel hayatı ve birlikte yaşadıkları kişiler, paparazzilerin en çok ilgilendiği konuların başında gelir. Tarkan da yakından izlenen ve özel yaşamı adım adım kamuoyuna sunulan bir pop starı. 8 Haziran 2001 tarihli Hürriyet Gazetesi “Tarkan’ın şok fotoğrafları” başlıklı haberinde erkek arkadaşı ile “samimi” pozlarını okurlarına sunar. Haberde kullanılan iki fotoğrafta Tarkan üzerinde mayosu, arkadaşıyla plajda samimi bir şekilde görülür. Diğer fotoğrafta ise Tarkan’ın erkek arkadaşının üzerinde kadın giysileri var ve ev ortamında sarmaş dolaş görünür. Fotoğrafların hiçbiri paparazziler tarafından çekilmediği gibi, Tarkan’ın özel eşyaları arasından şantaj yapmak amacıyla çalındığı iddia edilir.

Tanınmış pop sanatçısı Tarkan’a ait özel fotoğraflar kendi izni dışında ve çalınarak şantaj amacıyla medya kuruluşlarına servis yapılmasının etik hiçbir yönü bulunmamaktadır. Burada fotoğrafları birinci elden medyaya ulaştıran kişinin gazeteci olmaması, fotoğrafları yayınlayan gazeteleri sorumluluktan kurtarmaz. Fotoğrafların elde edilme biçimindeki suç unsuruna gazeteler de yayın yoluyla katılarak ortak olmuşlardır. Fotoğrafı yayınlamaya karar veren medya yöneticileri bu suç unsurunu gözardı ederek tanınmış bir pop sanatçısının “özel” görüntülerini tiraj/izlenme oranı kaygısı ile okur/izleyiciye aktarmıştır.

Bu fotoğraflar kamu ilgisine yönelik fotoğraflardır. Ancak gazetecilik faaliyeti ile elde edilmiş fotoğraflar değildir. Haberin yayınından sonra ortaya çıkan kamuoyu tartışmaları bu haberin faydacılık kuramına yaklaştırmıştır. Medyada özel hayat sınırı tekrar tartışılmaya başlandı. Bu haberden ilk başta Tarkan zarar görmüş gibi dursa da o “kendi özel hayatı” olduğunu söyleyerek kamuoyunda sempati toplamıştır. Sonuçta bu haberle medyadaki özel hayat sınırı tartışılmaya başlanmış ve medya kendini tekrar sorgulamaya almıştır.

Her şeyden önce bu haberde kullanılan fotoğraflar gazetecilik faaliyetleriyle elde edilmiş fotoğraflar değildir. Bunlar ünlünün çekmecesinden şantaj amaçlı kullanılmak üzere çalınan ve Show TV’ye para almadan korkuyla verilen fotoğraflardır. Burada etik anlamda eleştirilecek bir gazeteci yoktur. Ancak ünlünün özel yaşamını yansıtan bir özel eşyası, fotoğrafı adi bir hırsızlık olayı sonucu haber editörünün masasına gelmişse bunun yayımlanması doğru mu? Basın meslek İlkelerine bakıldığında bu haberin şu maddelere aykırı olarak yayımlandığı açıkça görülür:

• Yayınlarda hiç kimse ırkı, cinsiyeti, sosyal düzeni ve dini inançları nedeniyle kınanamaz, aşağılanamaz (Madde 1).
• Düşünce, vicdan ve ifade özgürlüğünü sınırlayıcı; genel ahlâk anlayışını, din duygularını, aile kurumunun temel dayanaklarını sarsıcı ya da incitici yayın yapamaz (Madde 2).
• Kamusal bir görev olan gazetecilik, ahlâka aykırı özel amaç ve çıkarlara alet edilemez (Madde 3).
• Kişileri ve kuruluşları, eleştiri sınırlarının ötesinde küçük düşüren, aşağılayan veya iftira niteliği taşıyan ifadelere yer verilmez (Madde 4).
• Kişilerin özel yaşamı, kamu çıkarlarının gerektirdiği durumlar dışında yayın konusu olamaz (Madde 5).
• Gazeteci, görevini taşıdığı sıfatın saygınlığına gölge düşürebilecek yöntem ve tutumlarla yapmaktan sakınır (Madde 12).

• Gazeteci; başta barış, demokrasi ve insan hakları olmak üzere insanlığın evrensel değerlerini, çoksesliliği, farklılıklara saygıyı savunur. Milliyet, ırk, etnisite, cinsiyet, dil, din, sınıf ve felsefi inanç ayrımcılığı yapmadan, tüm ulusların, tüm halkların ve bireylerin haklarını ve saygınlığını tanır. İnsanlar, topluluklar ve uluslararasında nefreti, düşmanlığı körükleyici yayından kaçınır (Madde 2).
• Gazeteci; kendisine güvenilerek verilmiş bilgilerin, belgelerin kaynaklarını, kendileri izin vermediği sürece, mesleki gizlilik ilkesi uyarınca, hiçbir şekilde açıklamaz (Madde 9).
• Gazeteci; çalıntı, iftira, hakaret, lekeleme, saptırma, manipülasyon, söylenti, dedikodu ve dayanaksız suçlamalardan kesinlikle uzak durur (Madde 10).

• Gazeteci; bir bilginin, haberin yayını ya da yayınlanmaması karşılığı hiçbir maddi veya manevi avantajın peşinde olamaz. Gazeteci, devlet başkanından milletvekiline, iş adamından bürokratına kadar, haber kaynağı olarak da kabul edilen kişi ve kurumlarla iletişimini ve ilişkisini meslek ilkelerini gözeterek yürütür (Madde 11).

Gazeteci, kamu yararı olmadıkça bir kişinin cinsel tercihini (eğilimini) habere konu yapmamalı, kişinin bu özel durumu alay, hakaret, önyargı konusu olmamalıdır. Doğrudan kamu yararı olmadıkça, sahibinin izni dışında belge, fotoğraf, ses yahut görüntü alınmamalıdır. Kamu yararı söz konusu olduğunda dahi, yukarıdakilerin başka hiçbir şekilde elde edilemeyeceğine kesin kanaat getirilmiş olması gerekir.

Oysa bu fotoğrafları gazeteci çekmemiştir. Çalıntı fotoğraflardan haber üretilmiştir. Fotoğrafların çalınarak yayınlanması ile gazete Tarkan’ın resmen özel hayata müdahale etmiştir. Yapılan haber gazetecilik meslek etik ilkelerine aykırıdır. Tarkan bu fotoğrafları çalan kişiye her ne kadar dava açmış da olsa sonuçta yine bu suça basın alet olmuştur. Haber Kant’ın görev ahlâkı ve Mill’in faydacılık kuramlarıyla bağdaşmayacak bir haberdir. Kişilerin cinsel tercihlerini belgeleyen bir fotoğrafın kamuya ne faydası olabilir ki?

Mill şunları söyler: "Katı ilkeleri bir kenara bırak. Her olayı kendi koşulları içinde değerlendir, olası sonuçları düşün ve ardından kararını ver." Bu etik yoldan gidildiğinde, ilk olarak, fotoğrafın çekilmesinden sağlanacak toplumsal yararla, Tarkan’a verilebilecek zarar karşılaştırılmalıdır. Bu haberden toplumsal bir yarar değil de Tarkan’ın zarar ettiği sonucuna varıyorsak bu haberin yayımlanması etik açıdan doğru değildir. Bu davranış olsa olsa, "amaca ulaşmak için her yolu mubah sayan" Makyavelist anlayışın ürünüdür.

Son aşamada “ben olsaydım ne yapardım” şeklinde düşünmek gerekir. Bu fotoğrafları ele geçiren televizyon kanalının (Show TV) fotoğrafları yayınlamaması ya da fotoğrafları yayınlayabilmek için Tarkan’dan izin alması gerekirdi. Ertesi gün tüm gazeteler, televizyonlar, internet gazeteleri bu olayı haber yaptı. Haberin açıklandıktan sonra örtbas edilmesine imkân yoktu. Çünkü medya amansız bir rekabet içindeydi. Gündem günlerce Tarkan’ın bu fotoğraflarıyla meşgul edildi.

Etik çözümleme yaparken iki kriter çok önemlidir. Bunlardan birincisi magazin gazeteciliğinde kullanılan bir fotoğrafın “kamu ilgisine” mi yoksa “kamu yararına” mı yönelik olduğu, ikincisi ise belirlenen bu fotoğrafın etik teorilere uygun olup olmadığıdır. Yani magazin haberi fotoğrafını çeken magazin gazetecisi ya da paparazzinin Kant’ın görev ahlâkı (deontoloji) dürtüleriyle mi yoksa faydacılık kuramına mı uygun olarak çalıştığıdır.

Bu çözümlemede “kamu yararı” kıstasının olduğu yerde “görev ahlâkı kuramı” nın ve “faydacılık kuramı”nın birlikte işlediği, ancak “kamu ilgisi”nin ağır bastığı fotoğraflarda ise iki etik teorinin de işlemediği görülür.

Etik, yaptırım gücü olmayan, hukukla ahlâk arası bir noktadadır. Belirlenmiş etik ilkelere gazeteciler uymalılar. Ancak uymadıkları taktirde herhangi bir yaptırım gücüyle karşılaşmazlar. İnsanların kişilik haklarına saldırdıklarında, özel hayatlarına müdahale ettiklerinde, bilgisayar ortamından yararlanarak yalan haber ürettiklerinde mağdur kişiler bu magazin gazetecileri veya paparazziler hakkında dava konusuna uygun mahkemelere başvurup dava açabilir.

Magazin ve magazinelleşen haberlerin dilini dikkatlice incelendiğinde, bu dilin basit ve argo olduğu fark edilir. Hatta magazin haberciliğinin topluma argo kültürü yerleştirdiği dahi söylenebilir.

Magazin haberleri ve bu haberlerde kullanılan fotoğrafların okur/izleyicinin davranış ve tutumlarını değiştirdiği de söylenebilir. Evlilik dışı birliktelikler, zina, gayrimeşru çocuk sahibi olmak bir zamanlar toplumun kabullenemediği, Türk örf ve adetlerine aykırı davranışlardandı. Bundan on yıl öncesine kadar bu gibi haberler daha temkinli yazılırdı. Oysa şimdi magazin basını hemen her gün bu tür haberlere imza atmaktadır. Önceki bölümlerde ahlâk anlayışının aynı toplum içinde zamandan zamana değiştiği vurgulanmıştı. Sözgelimi İbrahim Tatlıses ile Derya Tuna’nın ayrılığı günlerce gündemde kaldı ve okur/izleyici kitle, bu çifti adeta evliler de boşanıyorlarmış gibi algıladı. Çünkü yıllar boyu bu çift hakkında verilen haberlerle halk onları karı-koca gibi görmeye alıştırıldı. Hatta Sabah Gazetesi 10 Ağustos 2000’de “Canlı Yayında Boşandılar!” diye vitrin sayfasına manşet dahi attı.

Magazin haberlerinde kullanılan haber fotoğraflarındaki etik sorunlar, Batı gazetelerinde yer alan haberlerde de görülür. Ancak etik anlayışı toplumdan topluma; kültürden kültüre ve aynı toplum içinde zamandan zamana değişir. Örneğin 1997 Ağustos ayında Yasemin Yalçın’ın hamile fotoğrafını çeken gazeteci Yasemin Yalçın’ın eşi tarafından dövülmüştü. O dönemde kamuoyunda bu habercilik tarzının doğruluğu günlerce tartışıldı. Ancak aynı dönemde ABD’de Madonna’nın hamile fotoğrafları gazete ve dergilerde boy boy yayımlanırken, bunun etik bir sorun olarak eleştirisi yapılmadı.

Sonuç olarak bir gazetecinin sahip olduğu meslek etiği anlayışını etkileyen üç boyut olduğu rahatlıkla söylenebilir. Bunlar; gazetecinin kendi ahlâk anlayışı ve yapısı, çalıştığı ülkenin belirlemiş olduğu gazetecilerin uymaları gereken etik ilkeleri içselleştirip içselleştirmemesi ve son olarak da görev yaptığı kurumun ideolojisidir. Kapitalizmin egemen olduğu bir toplum yapısında ahlâkın sesini dinlemek hiç de kolay değildir ama medyanın yüksek sorumluluk bilincine ulaşması ancak ve ancak bireysel ahlâk boyutunun gelişmesine bağlıdır.

fotomuhabiri.com'un yazı ailesinde yer alan Şebnem Soygüder'in bu yazısı,  OM yayınevi'nden çıkan "EYVAH PAPARAZZİ" adlı kitabının 200-213. sayfalarında da yer almaktadır.