Magazin fotoğrafçılığında ETİK -1

Paparazzi sözcüğünü iletişim literatürüne kazandıran kişi, İtalyan yönetmen Frederico Fellini'dir. "La Dolce Vita" filminde, Paparazzo adlı bir foto muhabiri, küçük Fiat otomobiliyle ünlü sanatçıların ve sosyetenin peşinden koşarak hayatını kazanır. Bu filmin ardından, ünlü kişileri zor durumda bırakacak fotoğraflar çekmeye çalışan haber fotoğrafçılarına paparazzi denilmeye başlandı¹. Paparazzi sansasyonel olayları görüntülemeye çalışır. Bunlar skandal yaratan fotoğraflardır.

“Paparazziler” demek yanlıştır. Doğrusu “paparazzolar”dır. Çünkü “paparazzi”, “paparazzo”nun çoğuludur. Ama bu terim de tıpkı medyalar diyerek zaten “medium”un çoğulu olan “media”ya tekrar çoğul eki eklemek gibidir. Bu kelimenin de Türkçe’ye yanlış yerleştiğini söylemek mümkündür². Bu kitapta Türkçe’ye bu şekilde yerleştiği için paparazzi diyeceğim.

Paparazzi, derginin ve televizyonun kadrosunda olmadan, kamera ve fotoğraf makinesi kullanarak haberi belgeleyen gazeteciye denir. Bu tür gazetecilerin özellikleri şunlardır: Motosiklet ya da arabayla haber peşinde koşarlar. Olay yerine gelen ilk gazeteci olmak isterler, olayları polis radyosundan ya da otel, gazino ve barların resepsiyonlarındaki dostlarından öğrenirler. Genellikle gece geç saatlerde çalışırlar³. Dünyada paparazziler bağımsız fotoğrafçılarken Türkiye’deki paparazziler bunun aksine çalıştıkları kurumun kadrolu ve maaşlı elemanlarıdır.

Çekilen ilk paparazzi fotoğrafı İngrid Bergman’a aittir. 1950 yılında unutulmaz sinema yıldızı İngrid Bergman, “Stromboli” filminde oynamak üzere İtalya’ya gider. İtalyan yeni gerçekçilik ustası yönetmen Roberto Rosselini ile büyük bir aşk yaşamaya başlar. Bir otel odasında fotoğrafları çekilir. Ingrid Bergman evlidir ve yasak ilişki yaşamaktadır. Bu olay, özel hayatla ilgili yayınlanan ilk büyük skandal haberdir. Haberin yayınlandığı gazete günlerce yüksek tirajlara ulaşır. Haber, dünya basınında da geniş yankı bulur. İngrid Bergman olayından sonra paparazzilerin sayısı hızla arttı, çünkü bu tür sansasyonel fotoğrafların gazete satışlarını arttırdığı görüldü⁴.

Batıda yapılan bir araştırmaya göre insanların ilgisini şöhret, para, şiddet, seks ve sağlık konuları çekmektedir. Paparazzi haberleri bu unsurlardan oluşur. Şimdi gözünüzün önünden sansasyonel boyuttaki paparazzi haberlerini geçirin. Bu unsurlardan herhangi birini içermeyen paparazzi haberi var mı? Boşuna aranmayın, yok çünkü!

Ray Ballisario, “paparazzi” kötü bir kelime olmadan otuz sene önce, kraliyet ailesinin mahrem fotoğraflarını çekmek için uzun odaklı lenslerin kullanımına öncülük etmiştir. Basın fotoğrafçısı kelimesini paparazzoya tercih eder. Paparazzo ahlâksız, para gasp edici olarak algılanmakta, basın fotoğrafçısının imajını kötülemektedir. Bellisario kendisini prensip sahibi görür ve şöyle der⁵.

Bellisario kariyerine kraliyet ailesinin sevilen imaj yaratıcısı olarak başlamış, fakat sonra imaj yıkıcısı olmuştur. Kraliçeyi izleyen basının yanında durması bile yasaklanan Bellisiaro kendisine teleobjektif alır ve böylece çok uzaktan da olsa kraliyet ailesine “zoom” yaparak onları izler. Kraliyete ait parklardan çıkarılan Bellisiaro, halka açık olan ama kraliyet parkını gören alanlardan teleobjektifi kullanarak fotoğraf çeker. Bellisiaro’nun kraliyet fotoğrafları kolleksiyonunda mahrem fotoğraflar bulunmaktadır.

1964 yılında kraliçe tarafından yapılan resmi bir şikâyeti takiben Basın Konseyi, Ray Bellisiaro’nun hareketlerini “kraliyet mensuplarının özel hayatlarına makul olmayan zorlama” olarak kullanmayı uygun bulmaz. Bellisiaro Kraliçe ve prenses Margaret’i bilgileri olmaksızın bir parkta fotoğraflamış; kraliçeyi piknikte eğlenirken, Margaret’i mayoluyken çektiği fotoğraflar, Sunday Express’te ve The People’da manşet olmuştur.

Bellisiaro’nun en çok gurur duyduğu fotoğrafı ise 1970’lerde Prenses Anne’nin attan düştüğü fotoğraftır. “Bunu uzun zamandır plânlıyordum. Ata bindiği her gün onu dikkatlice izledim. Onun defalarca ata binerken fotoğrafını çektim. Düşeceği anı sabırsızlıkla bekliyordum” diyor. Nihayet istediği olmuştu. “O an”ı yakalamıştı.

Horst Faas ise (yanda) ciddi fotoğraflar dalında Shrapnel ve Pulitzer ödüllerini kazanmış ünlü bir fotoğrafçıdır. Bu fotoğrafçı kendisini kalpten “paparazzo” olarak nitelendirir. Ona göre bu terim negatif değildir. İş yaparken “paparazo”luk yapmak gerekir.

Faas, paparazziliğin, haber fotoğrafçılığının yeni bir alanı olmadığını belirtir. Kendisi, hayatının son aylarında Diana’yı takip etmiştir. 800 mm’lik meşhur Sardunya çekiminden (Prenses’le sevgilisinin kucaklaştığı) tam bir milyon dolar kazandığını açıklar. Ancak Diana ve sevgilisinin ölümünden sonra kendisine yoğun eleştiriler yağmaya başlar. Bu konuyla ilgili olarak Faas, kendini şöyle savunur⁶:

Miguel Arana, İspanya ve İngiltere’de yirmi yıl paparazzi olarak çalışmış bir gazetecidir. Mesleği hakkında şunları söyler⁷:

Warren Johnson, Lady Diana’nın kaza ânını görüntüleyen paparazzidir:

Andrew Murray, Avustralyalı serbest fotoğrafçı bu konuda şunları söyler⁸:

Magazinciler ya da paparazziler şöhretli sınıfın yaratıcılarıdır. Yıldızların yaşamlarını izleyip, beklenmedik anda fotoğraflarını çekerek okuyucuya iletirler. Mesai saatleri 18.oo’den sonra başlar ve sabaha kadar sürer. Bu süre içinde objektifleri yalnızca gizli aşklara değil, birçok olaya yönelir. İlk paparazzi fotoğrafının çekildiği dönemden bugüne de kural değişmedi. Ünlülerle ilgili yazı ve fotoğraflara yoğun ilgi gösteren halk, bunları kendilerine sunan paparazzilere düşman kesildi. Ancak magazinciler iyi bilir; paparazzilere savaş açanların çoğu renkli sayfalarda boy göstermek için çırpınır. Cemiyet sayfalarının, özellikle de Pazar dergilerinin yıldızlarıdır. Ömürleri bir kelebek kadardır. Yarattıkları skandal kadar vardırlar. Popüler olmaları, para kazanmaları ve çöküşleri arasında geçen süre en fazla bir yıldır. Ertesi gün kulüp kapısında sevgilisiyle çekilmiş fotoğraflarını bastığınızda ya da vergi borcunu ortaya çıkardığınızda azılı düşmanı sayılırsınız. Soyadsız popçuların, podyuma çıkmayan mankenlerin, işsiz güçsüz ünlülerin yanı sıra bir de “onun bunun kızıyım/ oğluyum” diye ortada dolaşan sosyetikler vardır. Sosyete sayfalarında boy gösterirler. Magazinciler, star olmak isteyen, bu uğurda sürekli malzeme sunan isimleri sonuna kadar tüketirler⁹.

Eski Fransa Devlet Başkanı François Mitterand’ın kamuoyundan gizlediği gayrimeşru kızı Mazarine Pingeot ile birlikte çekilmiş fotoğrafı için Paris Match’in 500 bin Frank ödediği söylenir. Michael Douglas-Zeta Jones çifti de bebekleri ve evlilik törenlerinin yayın hakkını 1 trilyon karşılığında İngiliz magazin dergisi OK’ye sattığı bilinir. Düğün fotoğraflarının açık arttırmaya çıkması son yılların yeni bir magazin haberciliğinin uygulamasıdır.

Monaco Prensesi Caroline’in özel görüntüsü için 2 milyon dolar; Papa II.Jean Paul’e ait özel görüntüye 1.2 milyon dolar, Naomi Champbell, Cindy Crawford gibi tanınmış mankenlerin özel fotoğraflarına ortalama 600 bin dolar, Michael Jackson fotoğraflarına ise 200 bin dolar ödenmektedir. Bu örneklerde de görüleceği gibi paparazzilik artık büyük bir sektör durumundadır. Söz konusu fotoğrafları alan bazı yayın organlarının tirajlarına da bakmak gerekir. “Paris Match” haftalık 200 bin, “Gala” haftada 362 bin, “Hola” günlük 2.2 milyon, “People” haftalık 3.2 milyon, “Bunte” haftalık 1 milyon satmaktadır. Günlük tirajı 4 milyon olan “The Sun” ile 2.4 milyon “Daily Mirror” gibi bulvar gazetesine sahip olan İngilizler dünyada magazinin A takımı olarak kabul edilir. Bu gazetelere çalışan paparazziler, Amerikan magazin basınına binlerce dolar karşılığında transfer olur¹⁰.

Kitaplarda, makalelerde, söylemlerde paparazzilerin etkinliği tanımlanırken avcılıkla ilgili sözcükler kullanılır. Paparazziler avlar, pusu kurar, iz sürer, kurbanlarını flaş darbeleriyle yakalar. Çektikleri fotoğrafların toplumda büyük ilgi görmesine rağmen paparazzilerin buna benzer pek çok olumsuz sözcüklerle de tanımlanması çok ilginçtir. Oysa paparazzicilikte sanıldığı gibi her zaman kaçma kovalama olmaz; bazı şöhretler paparazzilerini yanlarında taşır. Her gittikleri yerden onları haberdar edip, paparazzilerin objektifine yakalanmış gibi yaparlar.

İtalya’da 18 Ağustos 1998’de yürürlüğe giren yasaya göre¹¹:

1. Gazeteci; kişinin evine, bürosuna, ikamet ettiği yere, hastahaneye, özel kliniğe izinsiz giremez.
2. Gazeteci, 18 yaşından küçüklerin ismini, adının karıştığı olayı ve suçunu kamuoyuna yansıtamaz.
3. Gazeteci, kişinin onurunu kırabilecek yazı yazamaz, resim yayınlayamaz.
4. Kişiyi din, ırk, siyasi görüş, cinsiyet, hastalık gerekçesiyle suçlayamaz.
5. Kişinin hastalığını, onur kırıcı biçimde açıklamak, sağlığı ile ilgili izinsiz ayrıntılı bilgi vermek ya da amansız hastalığını açıklamak yasaktır. Yorumlamak ve bunları yayınlamak yasaktır.
6. Gazeteci, tekzipleri mahkeme kararını beklemeden yayınlamak zorundadır.
7. Ünlülerle ilgili özel haber yapmak için yazılı olarak izinleri gerekmektedir.>

Şebnem Soygüder'in bu yazısı,  OM yayınevi'nden çıkan "EYVAH PAPARAZZİ" adlı kitabının 200-213. sayfalarında da yer almaktadır. fotomuhabiri.com'un yazı ailesinde yer alan Soygüder'in çalışmalarını sıklıkla bu sayfalardan takip edebileceksiniz.

KAYNAKÇA