World Press Photo Buyurmuş: Fotoğraf Kurgulamak Serbest!

c2

Yerel halk çiftlerin cinsel ilişki yaşadığı popüler otoparklardan haberdar. © Giovanni Troilo, 2015 World Press Photo güncel meseleler kategorisinde birincilik ödülüne layık görülen seriden…

2015 World Press Photo yarışmasının sonuçlarını bir önceki yazımızda değerlendirirken, fotomuhabirliği etiğini sadece fotoğraf işleme çerçevesinde tartışmıştık. Bu yazıda ise etik tartışmamızı maalesef fotoğrafın çekim aşamasına getirmemiz gerekiyor.

Fotomuhabiri, ister okulda, isterse mesleğin içinde öğrenmiş olsun, habercilik etik kurallarını en yukarıda tutmalı diye belirtmiştik ya; en önemli habercilik kuralı haber uydurmamaktır dersek abartmış olmayız. Fotomuhabirliğinde uydurmanın karşılığı ise fotoğraf kurgulamak.

Yani “sen nokta nokta yap, ben çekeyim.”

Yurtta ve cihanda tonlama üzerine alevli tartışmalar durulmuş, hayat normale dönüyor derken, Belçika’nın Charleroi şehrinin belediye başkanı Paul Magnette’in World Press Photo’ya gönderdiği şikayet mektubuyla irkildik. Üzerine World Press Photo’nun sergilediği tavır karşısında ise afallayıp kaldık!

Başkan Magnette, İtalyan fotoğrafçı Giovanni Troilo’nun 2015 World Press Photo’da güncel meseleler kategorisi birinciliğine layık görülen Avrupa’nın Karanlık Kalbi (The Dark Heart of Europe) başlıklı fotoröportajının gerçeklikten uzak olduğu şikayetini bir mektupla kuruma iletti. Magnette, sözkonusu fotoğraf serisinin “gerçekliğin ciddi tahrifatı ile kent ve sakinlerine olduğu kadar, fotomuhabirlik mesleğine de zarar verdiğini” söyledi.

World Press Photo ise yaptığı soruşturma sonucunda Troilo’ya verdiği ödülün arkasında durduğu kararını açıklarken diz kapaklarımıza sıkmış kadar oldu. İsminin tam ortasındaki Press, yani Basın sözcüğüne rağmen, prestijli kurum şöyle buyurdu: “yarışma, fotomuhabirlerinin başka türlü gerçekleşmeyecek bir şeyi gösteren fotoğrafları kurgulamamalarını gerektiriyor.” [The contest requires photojournalists do not stage pictures to show something that would otherwise have not taken place.] Sadece çeviri olduğu için değil, kuruluş şekliyle bu ifade biraz kafa karıştırıcı olduğu için açalım: yarışma, temsili gösterilen olayların gerçekleşmesi ancak olası değilse kurguyu kabul etmiyor. Bu ifade, gerçekleşmesi mümkün olayların kurgulandığı fotoğrafların World Press Photo tarafından kabul edildiği anlamına geliyor. Birisi bana çimdik atsın!

Charleroi’nin gerçeklerini çarpıttığı suçlaması bir yana, Troilo’nun serisindeki zannımca en sorunlu fotoğraf dördüncü kare: otoparktaki araç içerisinde bir çift cinsel ilişkiye giriyor. Fotoğrafçı, yarışmaya gönderdiği fotoğrafaltında şöyle yazmış: “kuzenim, arkadaşının arabasında bir kız ile cinsel ilişkiye girerken portrelenmeyi kabul etti.” [My cousin accepted to be portrayed while fornicating with a girl in his friend’s car.] Buradaki dikkat çeken sözcük portrelenmek (to be portrayed), yani fotoğraf için poz vermek, bir eylemde bulunmak. Zaten aracın farlarının açık olması ve araç içindeki çifte düşük açıdan yansıyan, tavan lambasından gelmediği belli ışığın varlığı da kurgu olduğuna şüphe bırakmıyor.

Soruşturma kapsamında verdiği ifadede ise, Troilo, kuzeninin başrolde olduğu, araçtaki temsili seks fotoğrafı için “araba sahnesinde küçük bir el feneri kullandım. Çift aracın içindeydi, ben ise onlardan 15 metre uzaktaydım. Ara sıra bir fotoğraf çektim” demiş. [I used a small flashlight in the car-scene. The couple was inside the car and I was about 15 meters from them. Every now and then I shot a photo.]

Troilo yarışmaya gönderdiği fotoğrafaltının devamında, fotoğraftaki gibi cinsel ilişkilerin Charleroi’de gerçekte de yaşanıyor olduğunu ifade ediyor. “Bu [arabadaki çift] için tuhaf/bilinmeyen değildi. Çiftlerin ilişkiye girdiği popüler otoparklar var. Ayrıca yalnız erkek ve kadınlar da araçların buğulu camlarından olan biteni meçhul şekilde izleyebiliyorlar. Charleroi’de birinin dediği gibi ‘utanma kalmamış.’” [For them it was not strange. There are parkings popular for the couples exchanging sex with others, also single men and women can watch anonymously the acts through the foggy windows of the cars. “Shame has died,” one says in Charleroi.]

World Press Photo, Troilo’nun yarışmaya gönderdiği fotoğrafaltlarında jüriyi yeterince bilgilendirdiğini, o yüzden aldatmaca olmadığını söylüyor ve ödülün arkasında duruyor.

Kurum, yarışma ertesinde duyurduğu diskalifikasyon istatistikleriyle Pandora’nın kutusunu bu sene de açmış, Photoshop aşamasındaki etik ihlallerini yine gündeme oturtmuştu. Biz, saf saf bu Photoshop çok mu Photoshop, bu renkleri insan gözü görmüyorsa siyah beyaz ne olacak, insan gözü ölçüyse kimin gözü 16mm ultra geniş açı ya da dinamik aralığın fotoğraf işlerken sağladığı gerçek ışık değilse flaş ne kadar gerçek sorularıyla kafa yorarken, World Press Photo’nun kurgu fotoğrafa verdiği ödülü gazetecilik etiğinin bağrına hançer saplarcasına bir ifadeyle perçinleyebileceği hangimizin aklına gelirdi?

İnanılmaz ama gerçek! Pardon, kurgu.

Konuya ilişkin yeni gelişmeler (güncelleme 6 Mart 2015)

World Press Photo 2 Mart’ta yaptığı ilave açıklama ile Troilo’ya verdiğin ödülün arkasında durduğunu yineledi. Özetle, biz öyle demek istemedik, yanlış anlaşıldık dediler. Kurgu fotoğrafa göz yummadıklarını belirttiler. Arabada seks fotoğrafı ile ilgili olarak, kurgu olduğuna inanmadıklarını, çünkü kuzenin zaten arabada cinsel ilişkiye girmeyi planlamış olduğunu söylediler.

Visa pour l’Image fotoğraf festivali direktörü Jean Francois Leroy, Charleroi vakasından ötürü Perpignan’da World Press Photo sergisi yapmayacaklarını, Sports Illustrated eski fotoğraf editörü Jim Colton, Time fotomuhabiri Kenneth Jarecke ve the Bang-Bang Club’ın Güney Afrikalı fotomuhabirlerinden Greg Marinovich’in meseleye ilişkin söylenmesi gereken her şeyi zaten dile getirdiklerini, 3 Mart tarihli bir notla Facebook’ta duyurdu. Leroy, sergiyi kabul etmeme kararını almak zorunda kaldıkları için, bu sene ödül kazanan “saf ve gerçek” fotomuhabirlerine üzüntüsünü bildirdi.

World Press Photo, Troilo’ya verdiği (hem de bir değil iki kere (!) teyit ettiği) ödülü, bu sefer 4 Mart’ta yeni bir açıklama ile geri çektiğini duyurdu. Kurum, Troilo’nun serisindeki canlı modelleri resmeden sanatçı ile ilgili fotoğrafın aslında Molenbeek, Brüksel’de fotoğraflandığını öğrendiklerini, bu yeni bilgiyi Troilo’nun da teyit ettiğini, oysa Troilo’nun yarışmaya gönderirken sözkonusu fotoğrafın Charleroi’da çekildiğini beyan etmiş olduğunu belirtti. World Press Photo, doğru olmayan beyanatta bulunmanın 2015 yarışma kurallarının ihlali olması nedeniyle ödülü geri aldıklarını açıkladı.

Sait Serkan Gürbüz
Twitter: @GurbuzPhoto
Instagram: @sasegu

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>