160 Yıl Önce Kırım ve İlk Savaş Fotoğrafları

Kırım, 160 yıl sonra yeniden savaşın eşiğine geldi. İki süper güç ABD ve Rusya’yı karşı karşıya getiren Kırım’ın, foto muhabirliğinde de özel bir yeri var. Dünyanın ilk savaş fotoğrafları 1855′te Kırım’daki Osmanlı – Rus Savaşı sırasında Roger Fenton tarafından çekilmişti.

Roger Fenton, Kırım’a 5 fotoğraf makinası, 700 cam levha, fotoğrafları yıkamak için şarap arabasından bozma bir atlı araba, fotoğraf kimyasalları ve 3 asistanla gitmişti. Fenton, Londra’dan Kırım’a 1 ayda ulaştı, 3 ay sonra toplam 360 cam negatif ile döndü. O günden bugüne savaş fotoğrafçılığında çok şey değişti. İşte 160 yıl öncesinin hikayesi.

Roger Fenton, eski bir şarap satıcısından aldığı ve karanlık odaya çevirdiği atlı arabası ile Kırım Savaşı sırasında Sivastapol'de. (1855)

Roger Fenton, bir şarap satıcısından alıp  karanlık odaya çevirdiği arabasıyla Kırım Savaşı sırasında Sivastapol’de. (1855)

Roger Fenton Kırım’da

Aslında ilk savaş fotoğrafçısı Fenton olmayacaktı. 1853 yılında başlayan Osmanlı – Rus Savaşı Kırım’da tüm şiddeti ile devam ederken, Osmanlı İmparatorluğu’nu destekleyen Birleşik Krallık, Kırım’a gitmesi  için fotoğrafçı Richard Nicklin’i 1854 başında görevlendirdi. Nicklin, Kırım’ın Balaklava Bölgesi’ne vardığında onu taşıyan askeri gemi fırtınada battı. Nicklin daha Kırım’a çıkıp fotoğraf çekemeden 14 Kasım 1854′te kayboldu. (belki de kendisi görev başında hayatını kaybeden ilk savaş fotoğrafçısı) Bunun üzerine fotoğraf için eğitillen iki asker Kırım’a gönderildi. Bu iki asker Kırıma’a çıktı, fotoğraf da çektiler ancak çektikleri cam negatifler levhalara basılamadı ve kayboldu. Yaşanan sorunlardan bıkan Birleşik Krallık adına Newcastle Dükü Prens Albert, son bir şans olarak Kraliyet Fotoğraf Derneği’nin kurucusu Roger Fenton’a Kırım’a gitmesini önerdi.

1855′in başlarında Savaş Gemisi HMS Hecla ile yola çıkan Fenton’ın tüm masrafları Birleşik Krallık Hükümeti ve Manchesterlı yayıncı William Agnew tarafından karşılanıyordu. (aslında bundan dolayı kendisine devletin resmi savaş fotoğrafçısı, ya da ilk iliştirilmiş foto muhabiri de diyebiliriz)  Roger Fenton, yola çıkmadan önce fotoğraf stüdyosu olarak kullanmak amacıyla eski bir şarap satıcısına ait arabayı da yanına aldı. Bu ağır taşıtı taşınabilir bir karanlık oda ve laboratuvara çeviren Fenton, savaş gemisi Cebelitarık Boğazı’ndan Akdeniz’e girerken uğradığı bir limanda karaya çıktı ve 4 at satın aldı.

Fotoğrafçının yanında 5 fotoğraf makinası, 700 cam negatif, kimyasal maddeler ve diğer muhtelif araç gereçler bulunuyordu. Fenton’a fotoğrafların yıkanması ve çekilmesi sırasında yardım etmesi için 3 asistan da eşlik ediyordu. Bir ay süren uzun bir seyahatin ardından 8 Mart 1855′te Balaklava’dan karaya çıkan Fenton, savaş fotoğraflarını çekmeye başladı.

Fenton 3 aya yakın kaldığı cephede 360′dan fazla fotoğraf çekti. Tabi bu rakam o gün için inanılmaz yüksek bir rakam. Birinci asistanı Marcus Sperling’in de katkıları ile savaş kamplarından muharebeler yüzünden yanmış yıkılmış yerlere kadar pek çok fotoğraf çekti.

Fenton’dan Etkilenen Napolyon da 2 Fotoğrafçıyı Kırım’a Gönderdi

Fenton, her defasında fotoğraf arabasına geri döner, levhaları diğer kimyasal tanklara boşaltır, görüntüleri geliştirmek ve sabitlemek için, kuruyana kadar bir alev üzerinde gezdirir ve son olarak onları verniklerdi. Tüm bu işlem sırasında bir top güllesinin arabasına çarpıp kötü bir zamanda ışığı içeri almamasını ümit ederdi. Bu konuda çok şanslıydı, çünkü bu yalnız bir kez başına geldi.

Fenton’ın en büyük derdi sıcak havaydı. Daha sonra verdiği bir röportajda o anları şöyle anlatıyor : “Levhaları hazırlamak üzere arabanın kapısını kapadığımda ter basıyor, gözyaşları gibi yüzümden süzülüyor. Geliştirme banyosu öylesine sıcak ki, ellerimi içine zorla sokuyorum”. Poz süresi üç ila yirmi dakika arasında değişiyordu ve bütün fotoğrafları parlak güneş altında çekmek zorundaydı.

Fenton, 22 Haziran’da İngiltere’ye döndüğünde koleraya yakalanmıştı. Hastalığı atlattı. Savaş fotoğrafları Paris ve Londra’da sergilendi ve Illustrated London News’da yayınlandı. (Paris’te fotoğrafları gören 3. Napolyon, fotoğraflardan çok etkilenmiş ve hemen iki fotoğrafçıyı  Jean-Charles Langlois ve Leon Mehedin’i Fransa adına Kırım’a Sivastapol’e gönderdi. Kasım 1855′te Kırım’a ulaian bu iki Fransız fotoğrafçı da tarihteki ikinci ve üçüncü savaş fotoğrafçılar. Langlois ve Mehedin’in çektiği fotoğraflar gazetelerde yayınlanmadı ancak bu fotoğraflar bugün Bibliothèque Nationale de görülebilir)

Fenton Fotoğraflarına Sansür Uyguladı mı?

Fenton’ın çektiği 360 kare fotoğrafta dikkat çeken en önemli özellik, Kırım’da Ruslara karşı Osmanlılarla birlikte savaşan İngiliz askerlerini ölü ya da yaralı tek bir kare bile çekmemiş olmasıdır. Bundan dolayı fotoğrafların savaşın gerçek yüzünü yansıtmadığı tartışıldı. Bununla ilgili net bir bilgi bulunmuyor. Fenton’ın masraflarını İngiliz Krallığı karşıladığı için ölü ya da yaralı İngiliz askeri fotoğrafı çekmemesinin hükümet tarafından kendisine belirtildiği söyleniyor. Bir diğer tahmin de aslında bir avukat olan ve Londra’da saygın bir kişiliğe sahip olan Fenton’ın ilişkilerini zedelememek için İngiliz askerlerini kötü gösteren fotoğrafları çekmediği yönünde. Kesin neden bilinmemekle birlikte Fenton’ın fotoğraflarında bir sansür ya da otosansür olduğunu söyleyebiliriz.

Fenton Osmanlı Paşalarını da çekti 

Fenton’ın çektiği 360 kare arasında İngiliz askerleri dışında savaştaki Osmanlı Ordusu fotoğrafları ve ordunun başında bulunan İsmail ve Ömer Paşalar da vardı. Yani dünyanın ilk savaş fotoğrafları arasında Türk paşalar da var.

Roger Fenton, Londra’ya döndükten ve fotoğrafları sergilenip yayınladıktan sonra foto muhabirliğini bıraktı. Fotoğraf makinasını sattı ve avukatlığa döndü. Daha sonra kendisine bir makina alan Fenton zaman zaman manzara fotoğrafları çekmeye başladı ve 50 yaşında hastalanarak hayata veda etti.

Fenton204

Fenton’ın objektifinden Kırım Savaşında Osmanlı subayları İsmail Paşa (sola ve ortada) ve Ömer Lütfi Paşa (sağda)

 

160 Yıl Sonra Savaş Fotoğrafçılığı ve Kırım

Roger Fenton’ın 160 yıl önce çektiği ilk savaş fotoğrafları yaklaşık 4 ay sonra gazeteye ulaşıp yayınlanabilirken, bugün profesyonel bir savaş fotoğrafının ajansa ya da gazeteye ulaşması eğer durum acilse 4 dakikayı geçmiyor. Fenton 1 ayda İngiltere’den Kırım’a ulaşmıştı, 2014′te İngilitere’den yola çıkan bir foto muhabiri Kırım’a 4 saatten daha az bir sürede ulaşabiliyor.

Teknolojinin ilerlemesi savaş foto muhabirliği kavramını da öldürdü aslında. Irak Savaşı’nda 2003′te iliştirilmişler dahil 1000′e yakın savaş fotoğrafçısının Bağdat’ta görev yaptığı söyleniyor. Yakın tarihteki savaşlardan Libya’da ise bu rakamın 2500′lere kadar çıktığı tahmin ediliyor. Libya’da hayatını kaybeden önemli foto muhabirlerinden Tim Hetherington, ölmeden bir ay önce New York Times Lens Blog’a yaptığı açıklamada, ”Burada neredeyse çocuklar savaş fotoğrafçısıyım diye dolaşıyor. Eline kamerayı alan gelmiş” demişti.

Son olarak, global ajansların web sitelerinde Kırım’da süren gerginlikle ilgili (daha ortada savaş yok) son 1 haftada yayınladıkları fotoğraf sayılarıyla Fenton’ı karşılaştırınca şöyle bir tablo ortaya çıkıyor :

  • Reuters :                7 günde 2208 kare
  • Getty Images :       7 günde 2014 kare
  • AP :                       7 günde 1054 kare
  • AFP :                     7 günde 1016 kare
  • EPA :                     7 günde   954 kare
  • Roger Fenton      90 günde  360 cam negatif.  (Yani 7 günde 21 kare)

 

* Roger Fenton’ın tüm Kırım Savaşı fotoğraflarını görmek için buraya tıklayın:

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>