100 Haber Fotoğrafından 8′i Hileli!

walski

Çarpıcı bir örnek… Los Angeles Times gazetesi foto muhabiri Brian Walski, 2003 yılında Irak Savaşı sırasında Basra’da çektiği sol üst ve alttaki iki kareden, Photoshop marifetiyle sağdaki tek kareyi oluşturmuştu. Bu fotoğraf gazetesinde yayınlanınca manipülasyon farkedilmiş ve Walski işten çıkarılmıştı.

01_john-stanmeyer

Fotoğraf: John Stanmeyer

Foto muhabirliğinin prestijli uluslararası yarışmalarından World Press Photo’da en yüksek takdir sayılan ‘Dünya Basın Fotoğrafı’ ödülünü bu yıl ABD’li foto muhabiri John Stenmeyer National Geographic dergisi için Cibuti’de çektiği sağdaki fotoğraf ile kazandı. Silüet halindeki Afrikalı göçmenlerin, yakınlarına ulaşabilmek umuduyla komşu ülke Somali’den gelen zayıf şebeke sinyalini yakalamak için gökyüzüne kaldırdığı cep telefonlarından yayılan küçük beyaz ışık öbekleri, mavinin soğuk tonlarının hükmettiği karede Aden Körfezi’ne tepeden bakan dolunaya çaresizce özeniyor gibiydi. “Turkcell arka balkonda üç çekiyor, Telsim burada çekiyor ama yolda çekmiyor” muhabbetlerini kulaklarda çınlatan bu fotoğraf, önceki yılların sert haber diye sınıflandırılan, çoğunlukla savaş ve şiddet içerikli birincilerinden ‘yumuşak’ içeriğiyle dikkatleri çekti. Yarışma jürisinin seçimini eleştirenler vardı ama jüri üyelerinden AP foto muhabiri David Guttenfelder’e göre Stanmeyer’in fotoğrafı göçmenlik gibi önemli bir konuyu işleyen bir haber fotoğrafıydı. Guttenfelder’in bugüne kadar World Press Photo yarışmalarında iki birincilik ve toplamda yedi ödül aldığını not edelim. Guttenfelder konu üzerine, New York Times Lens editörlerinden James Estrin’e “[sözkonusu fotoğrafın ödüllendirilmesi] bir tartışma yaratabilir ama fotoğrafçılara, haberi farklı bir görsel dille takip ettiğinizde de ciddiye alınacaksınız sinyalini verecektir,” diyordu. Virgül.

Üstteki paragrafa çabucak noktayı koymaya elim varmadı. O yüzden ‘virgül’, çünkü bir sonraki paragrafta konuyu değiştireceğim. Oysaki Stanmeyer’in fotoğrafını biraz daha irdeleyip, akabinde diğer World Press Photo ödüllü kareleri, mesela Tyler Hicks’in Kenya’daki AVM saldırısında çektiklerini, zamanlamanın manidarlığını ve deneyimin önemini, ya da Sara Naomi Lewkowicz’in aileiçi şiddet fotoröportajını ve şiddet tanığı bir fotoğrafçının çekimi bırakıp yardım etmesi gerekip gerekmediğini uzun uzun sesli düşünebilirdik.

Estrin’in deyimiyle Stanmeyer’in birinciliğinin duyurusu, World Press Photo’nun yarışmadan diskalifiye edilen fotoğraflarla ilgili yaptığı eş zamanlı açıklamanın gölgesinde kaldı. Açıklamaya göre finalist eserlerin yüzde sekizi diskalifiye edilmişti. Sebebi, fotoğrafların içerik silecek oranda işlenmiş olmasıydı. World Press Photo yarışması henüz devam ederken, Narciso Contreras vakasıyla ilgili 11 Şubat’ta yayımladığımız “Gazeteciliğin Photoshop’la İmtihanı” başlıklı yazımda gazetecilik etiğine aykırı manipülasyon konusunu etraflıca tartışmıştım. Okumuş olanların affına sığınarak o yazıdan bir paragrafı tekrar edeceğim:

Bir haber fotoğrafını yeniden kadrajlayabilir (kırpma, “crop”), aydınlık, zıtlık, doygunluk, beyaz ayarı gibi genel tonlama ayarları yapabilir, karanlık odada olduğu gibi bölgesel olarak aydınlatma (dodge) ya da karartma (burn) uygulayabilirsiniz. Yalnız, burada dikkat, karartma (burn) bir öğeyi kaybetmek için yapılamaz; sadece fazla pozlanmış noktaların pozlamasını düzeltmek için kullanılabilir. Haber fotoğrafına ekleme yapılamaz, silinebilecek tek şey ise dijital sensör üzerindeki toz vs. gibi zerrelerin küçük diyaframda yarattığı (özellikle gökyüzünde) oluşturduğu lekelerdir. Hatta bunları silmek de şart değildir: iyi haber fotoğrafının niteliğini etkilemez. Örnek olarak, Pulitzer’li AP fotoğrafçısı Oded Balilty’nin şu karesini gösterebiliriz: buraya tıklayıp fotoğrafı yeni sayfada açınız

%8! Finalistlerin yüzde sekizinde etiğe aykırı manipülasyon yapılmıştı. Sadece profesyonel foto muhabiri olduğunu ispatlayanların katılabildiği World Press Photo yarışmasında finale kalmayı başaran eserlerin yüzde sekizi hileliydi. Jüri başkanı Gary Knight, sözkonusu fotoğraflarda klonlama veya aşırı tonlama ile içerik silindiğini dışarıdan bağımsız bir uzmana tespit ettirdiklerini söylüyordu. VII ajansının kurucu üyelerinden olan Knight, “bir fotoğrafçı olarak, gerçek bir korku ve ciddi bir acıyla tepki verdim, çünkü bazıları maddesel olarak küçük ama etik açısından büyük müdahalelerdi … Her bir vakada, manipülasyon anlamsız ve aptalcaydı. Hiçbir fotoğrafçı çalışmasını müdahale sonucu daha üstün bir hale getirmemişti ve eğer müdahale etmemiş olsalardı belki de ödül için düşünüleceklerdi” diyordu. Knight’ın sözlerinden anlaşılan, yarışmada tespit edilen vakalardaki durumun Narciso Contreras’ın Suriye fotoğrafında video kamerayı klonlama yöntemiyle silmesinden farklı olmadığıydı. Etik kurallar tabi ki daha estetik bir fotoğraf ‘yaratmak’ için bile çiğnenmemelidir ama fotoğrafın estetiğini iyileştirme teşebbüsü bir de başarısız olmuşsa en hafif tabirle aptalca olarak değerlendirilir.

1898772_645063658863109_608135855_o

World Press Photo – 2014 yarışma jürisi (Fotoğraf , yarışmanın sekreterya sorumlusu David Campbell’ın blogundan alınmıştır)

World Press Photo direktörü Michiel Munneke 16 Şubat’ta Estrin’e diskalifiye edilen finalistlerle ilgili ek bilgi aktarmıştı. Munneke’ye göre uzman raporunu inceleyen ve meseleleri tartışan jüri, 10 eseri sondan bir önceki turda diskalifiye etti. Bu, yarışmanın o anki aşamasında bulunan eserlerin yüzde sekiziydi. (Not edelim: hesap doğruysa o aşamada 125 eser varmış.) Munneke, jüri kararının yöntemden (klonlama ya da tonlama) bağımsız, sonuca, yani ciddi oranda bir silme ya da ekleme yapılıp yapılmadığına dayandığını belirtiyordu. Munneke, “[jüri] endüstride kabul gören standartları uyguladı, örneğin, toz zerreciklerinin ya da çiziklerin giderilmesi [problem edilmedi.] İnceleme her kategoride her bir esere aynı şekilde yapıldı,” diyordu.

Geçen sene ‘Dünya Basın Fotoğrafı’ ödülüne layık görülen İsveçli foto muhabiri Paul Hansen’ın Gazze’de cenaze fotoğrafı, doygunluğu azaltılmış, dinamik aralığı genişletilmiş ve bölgesel aydınlatma yapılmış haliyle çok tartışılmıştı. Nihayetinde, Paul Hansen’ın hem World Press Photo, hem de Pictures of the Year International ödülleri adıgeçen yarışmalarca teyit edilmiş; sözkonusu fotoğraftaki tonlamanın etiğe aykırı bulunmadığı yarışmalarca açıklanmıştı. Belki de geçen seneki süt dil yaktığı için, bu yıl World Press Photo’da yoğurt üflenerek, hatta dondurulup tüketilmiş gibi diyebiliriz.

Ancak, World Press Photo’da sondan bir önceki aşamaya varabilecek kadar başarılı bu 10 hileli eserin varlığını, yarışmalar dünyasından bağımsız dikkate almalıyız. Manipüle edilmiş bu eserler, World Press Photo’ya foto muhabiri yani gazeteci olduğunu beyan eden kişilerce hazırlanıp gönderildi. Demek gazetelerde ya da İnternet’te gördüğümüz yüz haber fotoğrafının sekizinin yalan olma olasılığıyla karşı karşıyayız. Vah ki vah!

Sait Serkan Gürbüz
Twitter: @GurbuzPhoto
Instagram: @sasegu

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>